(Succesvol) syndicalisme leidt uiteraard tot een fundamentele wijziging van de plaats en de betekenis van de werknemers in de maatschappij, van hun rechtspositie, welvaart, welzijn; en dus automatisch tot betekenisvolle structuren en culturele veranderingen van de maatschappij zelf (de "polis"). Syndicalisme heeft dus fataal een "politieke" dimensie.

In de brede zin van het woord. Het betekent vb. niet dat wij ons rechtstreeks willen inlaten met partijpolitiek, of partijpolitieke bemoeiing met onze syndicale werking kunnen dulden: zie art. 5 van onze statuten.

Als bewuste en verantwoorde syndicalisten dienen wij ons de vraag te stellen :

• Welke ideeën hebben wij gemeenschappelijk over de meest wenselijke maatschappij ?
• Welke maatschappij willen wij mee helpen behouden/tot stand brengen door onze syndicale actie ?
• Welk globaal maatschappijbeeld is het onze ?
• Met andere woorden : Welke is onze ideologische basis ?

Het zijn, in laatste instantie, de verschillende, zelfs tegengestelde ideologische uitgangspunten die het (syndicaal zowel als het politiek) pluralisme uitleggen en rechtvaardigen, en niet zozeer het historisch toeval van hun ontstaansgeschiedenis, of de concrete standpunten en eisen die op een bepaald ogenblik gesteld worden.

De fundamentele tegenstelling is deze tussen socialisme en liberalisme.

Het onderscheid tussen beide ideologische families ligt niet zozeer in de waarden waarvoor ze staan : die zijn universeel en het monopolie van geen enkele beweging. Niemand is tegen vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid, solidariteit, democratie, strijd tegen uitbuiting en onderdrukking, enz.

Het onderscheid ligt in de waardenhiërarchie. De socialistische basiswaarde is gelijkheid; voor de liberalen is vrijheid (die verantwoordelijkheid impliceert) het hoogste goed.

Liberalen streven naar een maatschappij waarvan het de impliciete doelstelling is, door stapsgewijze veranderingen, steeds meer vrijheid voor meer mensen mogelijk te maken en te waarborgen.

Het gaat hier uiteraard om de vrijheid van alle personen : wie vrijheden wil beperken tot een bepaalde groep streeft privileges na, geen vrijheid.

De liberalen stellen dat ieder persoon gelijke rechten heeft op het meest omvangrijk stelsel van fundamentele (positieve en negatieve) vrijheden die verenigbaar zijn met een gelijk stelsel van vrijheden voor ieder.

Vrijheid is ondeelbaar, en impliceert dus ook vrijheid van ondernemen in al haar facetten : privaatbezit productiemiddelen, markteconomie, vrije circulatie van personen, kapitalen, goederen en diensten ...

Een markteconomie, onbeperkt aan zichzelf overgelaten, op basis van het principe van de winstmaximalisering, genereert echter fataal onrechtvaardigheid en uitbuiting van werknemers en consumenten. Daarom - behalve dan een kleine fractie van "fundamentalisten van de markt" - hebben de liberalen steeds aanvaard dat de markteconomie sociaal gecorrigeerd dient te zijn. Recent groeit ook in liberale middens de overtuiging dat deze corrigering van de markt niet alleen sociaal maar ook ecologisch dient te zijn. Essentieel bestaat deze correctie uit het creëren van allerlei (secondaire en tertiaire) herverdelingsmechanismen en, voor de zwaksten, van een sociaal opvangnet.

Wie bouwt deze correcties in ? M.a.w. wie heeft, in een liberale maatschappij, de macht om de vrijheid van een ander te beperken ? Het antwoord houdt nauw verband met het liberale subsidiariteitsbeginsel dat, kort samengevat, stelt dat elke beslissing op het laagst mogelijke niveau dient genomen te worden.

De liberale prioriteit gaat naar het privé-initiatief en de voorrang van de mens boven de instituties : wat een enkeling kan doen, moet niemand anders in zijn plaats doen : de burger heeft dus recht op een zo groot mogelijke persoonlijke vrijheidssfeer. Dit is het individueel privé-initiatief.

Bij gebrek aan macht, inkomen en kennis kan de burger voor zijn zelfontplooiing, en voor de behartiging van zijn materiële en immateriële belangen niet alleen instaan. Daarom dient hij met diegenen met wie hij belangen, ideeën en idealen gemeenschappelijk heeft, samen te handelen op basis van vrijwilligheid en solidariteit : dit is het collectief privé-initiatief, dat zich uit in het omvangrijk net van verenigingen en instellingen die functioneren in de moderne liberale staat : de intermediaire structuren.

Een der belangrijkste uitingen van het collectief privé-initiatief is het syndicalisme : werknemers die door actie en (twee- of drieledig) overleg hun rechtstreeks en onrechtstreeks inkomen, hun arbeidsomstandigheden en -voorwaarden bestendig opwaarderen en aanpassen aan de economische en technologische mogelijkheden, en op solidaire wijze ook waken over welvaart en welzijn van niet-actieven.

Voorwaarden voor een efficiënte syndicale werking zijn niet alleen de aanwezigheid van syndicale vrijheid, en van een doelmatige concertatiestructuur, maar ook een consequente toepassing van het subsidiariteitsprincipe : "wat, binnen de grenzen van het openbaar belang, partijen onderling kunnen regelen moet niet op een hoger niveau (door de staat) geregeld worden".

Deze toepassing veronderstelt dus dat o.m. rechtsgeldige collectieve arbeidsovereenkomsten kunnen gesloten worden waardoor de contractanten als het ware deelnemen aan de wetgevende taak.

De staat is, in de liberale ideologie, de noodzakelijke machtsstructuur die de regels van het maatschappelijk spel dient uit te vaardigen, en de toepassing ervan moet kunnen sanctioneren en daarvoor beschikt over het openbaar initiatief, om die gemeenschappelijke belangen op een verplichtende wijze waar te nemen die de mogelijkheden van het privé-(individueel of collectief)initiatief overstijgen.

In de aldus geschetste liberaal-democratische maatschappij is het syndicalisme, zoals de ACLVB dat opvat, een constituerend element. Daarom is de links-liberale maatschappijvisie een even verantwoord en motiverend referentiekader voor syndicale werking, als socialisme of christen-democratie het is voor andere vakbonden.