De cijfers zijn duizelingwekkend. Wereldwijd, in Europa en nog dichter bij huis, in België, bereikt het aantal ontslagen een ongezien record door de economische crisis en het einde is helaas nog niet in zicht.

Dat is echter nog niet alles. Het banenverlies is enkel het zwaarste en meest zichtbare onderdeel van de crisis. Wat minder geweten is, is dat er op een verdoken manier druk wordt uitgeoefend op de werknemers, vooral dan op de bedienden.

De ACLVB maakt iedere dag de trieste balans op van misstanden op de werkvloer. De lijst met manieren om druk uit te oefenen of andere creatieve oplossingen die worden opgedrongen aan de bedienden, is ondertussen al heel lang.

Enkele veelzeggende voorbeelden die onze bestendige secretarissen of onze afgevaardigden hebben opgetekend binnen de bedrijven :

• bedienden die verplicht worden om het werk van hun collega-arbeiders die in economische werkloosheid zijn geplaatst, uit te voeren : het gaat hierbij bv. om ploegbazen (die dikwijls het statuut van bediende hebben)
• de “administratieve omvorming” van bedienden in arbeiders om te kunnen genieten van het systeem van economische werkloosheid
• bedienden die verplicht worden hun jaarlijkse vakantie op te nemen of zelfs gedwongen worden onbetaald verlof te nemen (dat laatste is nog de ergste aangezien dit, naast het verlies van inkomsten, ook een hele reeks gevolgen met zich meebrengt op het vlak van sociale rechten …)
• werknemers die ontslagen worden en daarna opnieuw in dienst worden genomen op basis van tijdelijke contracten die minder zekerheid bieden
• bedienden die "verzocht" worden hun arbeidsprestaties te verminderen (overgang naar deeltijdse arbeid) of tijdskrediet te nemen, of ze dat nu willen of niet; er wordt dus voorbijgegaan aan de belangrijkste doelstelling van het tijdskrediet: dit systeem van vermindering van prestaties of volledige schorsing van de arbeidsprestaties is een instrument dat bedoeld is om aan werknemers die dit wensen, de mogelijkheid te bieden hun beroepsleven beter af te stemmen op hun privéleven; ze krijgen dan een uitkering van maximum een paar honderden euro’s per maand (hun inkomsten dalen dus drastisch) en, gezien de filosofie achter de maatregel, is er enkel een gelijkschakeling voor de berekening van het pensioen; voor het overige (berekening van het vakantiegeld, eindejaarspremie, bijkomende voordelen) is er niets geregeld en als dit ongelukkigerwijs uitdraait op een ontslag dan gebeurt de berekening van de vergoeding op basis van de verminderde prestaties !
• ...

Wij kunnen niet werkloos blijven toekijken hoe de situatie dag na dag verslechtert. Wij willen ook niet aan de zijlijn blijven staan terwijl we weten dat er oplossingen bestaan voor de problemen. Het is onze verantwoordelijkheid om te handelen en om een moeilijk onderwerp, namelijk economische werkloosheid voor bedienden, aan te kaarten. Weigeren om te praten over dit dossier staat gelijk aan ontkenning van de huidige realiteit: ontslagen en allerlei pressiemiddelen.

De opening die wij voorstellen met betrekking tot economische werkloosheid voor bedienden heeft als enig doel jobs te vrijwaren om de crisis te kunnen doorkomen met zo weinig mogelijk schade. Het is in zekere zin de minst slechte oplossing.

Opgelet! Er mag geen twijfel bestaan over het doel. De uitwerking van een eenheidsstatuut voor werknemers en de afschaffing van de bestaande discriminatie tussen arbeiders en bedienden is de grote uitdaging van de komende maanden, maar een (kleine) opening durven laten over de economische werkloosheid voor bedienden moet eerst en vooral beschouwd worden als een antwoord op de ergste economische crisis sinds het einde van de tweede wereldoorlog.

Dit dossier is een goede gelegenheid om sneller vooruitgang te boeken in het dossier inzake harmonisatie van het arbeidersstatuut en het bediendestatuut. Zowel voor de arbeiders als de bedienden zal het essentieel zijn om de economische oorzaken die niets met het bedrijf zelf te maken hebben en economische werkloosheid rechtvaardigen, op een objectieve manier in kaart te brengen.

Het kan niet meer dat de werkgever zomaar eenzijdig beslist een beroep te doen op de solidariteit van de andere bedrijven en werknemers.

Twee basisvoorwaarden – een streng gereglementeerd kader :

• De uitbreiding van de mogelijkheden van economische werkloosheid voor sommige bedienden dient strikt beperkt te worden in de tijd; dit dossier kan bijdragen aan de harmonisering van de statuten van arbeiders en bedienden, maar dat is niet het hoofddoel. Het doel is de invoering van de minst slechte oplossing om de crisis het hoofd te bieden.
• Er moeten op interprofessioneel niveau duidelijke criteria worden bepaald die het mogelijk maken om het niveau van economische moeilijkheden objectief te bekijken. Het is onaanvaardbaar om het systeem van economische werkloosheid uit te breiden tot alle sectoren en tot alle bediendefuncties: ook hier zal men heel duidelijk de situaties die in aanmerking komen, moeten bepalen.
  A priori, moet het gaan om :
  • bedrijven met veel arbeiders die zelf in economische werkloosheid zijn geplaatst 
  • en in deze bedrijven enkel de bedienden die nauw samenwerken met de arbeiders die rechtstreeks of onrechtstreeks betrokken zijn bij het productieproces.

Binnen het tijdelijk en welomschreven kader dat hierboven wordt uitgetekend, en om misbruiken en wantoestanden te vermijden, zouden de bedrijven die gebruik wensen te maken van economische werkloosheid voor bedienden een collectieve arbeidsovereenkomst moeten sluiten, met alle representatieve organisaties die vertegenwoordigd zijn binnen het bedrijf; deze zou minimaal de volgende elementen moeten bevatten :

• tewerkstellingsgaranties voorzien voor al het personeel. Als de werkgevers beweren dat het systeem van economische werkloosheid hen toelaat collectieve ontslagen te vermijden, dat ze dan ook stevige garanties geven.
• financiële compensatie voorzien voor alle werknemers die inkomensverlies lijden tijdens de periodes dat ze in economische werkloosheid worden gezet.
• de onrechtstreekse gevolgen van economische werkloosheid regelen; de sociale zekerheid komt hier momenteel nog niet in tussen (bv. situaties m.b.t. het aanvullend pensioen, te regelen via de solidariteitsprestaties van de pensioenplannen)
• de praktische modaliteiten van de werkloosheidsperiodes vastleggen.

Deze overeenkomst zal ook de mogelijkheid bieden om de situatie van alle werknemers van het bedrijf te bekijken en om via collectief overleg bescherming te bieden aan alle werknemers.

De sociale dialoog is de beste manier om dergelijke systemen in te voeren en laat toe de verschillende punten aan te halen en te bespreken die in deze crisiscontext relevant zijn. Werknemers hebben ook het recht hun bezorgdheid uit te drukken en eisen bekend te maken.

Het kader impliceert wettelijke aanpassingen die gepaard moeten gaan met een collectieve arbeidsovereenkomst van de Nationale Arbeidsraad. Bepaalde aspecten zouden desgevallend kunnen worden geregeld binnen de betrokken sectoren.

Wij hebben enkel de keuze tussen economische of volledige werkloosheid. Dit laatste zal onze sociale zekerheid nog verder verzwaren. Wij kiezen voor de eerste optie.